Opracował Jerzy Czerwiński.

Tytuł artykułu bynajmniej nie sugeruje tematykę związaną z rozwojem i przyszłością Świątnik, lecz chciałbym w nim przedstawić projekt budowy kolei żelaznej sprzed I wojny światowej.

Kolej była marzeniem świątnickich kupców, którzy na początku XX wieku poznali, jakie zalety daje przy prowadzeniu handlu możliwość w ciągu kilku dni dostarczenie towaru na drugi koniec imperium austriackiego. Oczekiwana była także przez prowadzących Szkołę Ślusarską oraz Spółkę Ślusarską. Na brak połączenia kolejowego cierpieli także handlarze i przedsiębiorcy z Myślenic i okolicy (przemysł sułkowicki) i od lat zabiegali o to w sejmie krajowym. Pierwszy projekt kolei przechodzącej przez Świątniki miał powstać około 1900 roku (Swoszowice-Lubień przez Świątniki i Myślenice) i miała to być w założeniu kolej wąskotorowa do przewozu płodów rolnych, zwierząt, drewna, artykułów przemysłowych i wytwórczości.

Kolej Swoszowice-Myślenice – możliwe warianty. Muzeum Historyczne w Krakowie.

Jednocześnie rozwijany był pomysł budowy linii Wieliczka – Myślenice.  Na przełomie 1908/09 roku przedstawiono Krajowej Radzie Kolejowej projekt budowy, jednak został on odrzucony. Gazeta Lwowska nr 13 z 19 stycznia 1909 roku napisała krótką notatkę z zakończonego posiedzenia rady:

Z projektów, które jeszcze nie uzyskały ustawowego zapewnienia, na pierwszym planie stoi projektowana linia kolejowa Wieliczka – Myślenice – Mszana dolna. Jest postulatem kraju, aby dla tej linii kolejowej już w najbliższym programie inwestycyjnym uzyskać gwarancye Państwa.

Rząd w końcu postawił warunek, że będzie popierał budowę tej linii oferując udzielenie 4% poręki za część kapitału potrzebnego do budowy linii. Gwarancja miała objąć sumę 8 250 000 K pod warunkiem, że kraj lub interesanci wyłożą sumę 2 750 000 K. Trasa miała mieć długość 56 km i następujący przebieg: Wieliczka, Sułów, Nizowa, Kunie, dalej doliną Raby przez Dobczyce, Myślenice, Pcim, Lubień do Mszany Dolnej. Projekt na kilka lat wstrzymały władze kopalni soli, gdyż plany zakładały budowę linii nad żupami, na co nie było zgody. W związku z tym sporem oraz potencjalnymi problemami przy wywłaszczeniach gruntów, zaczęto rozważać przesunięcie pierwszego odcinka (tj. Wieliczka – Myślenice) bardziej na zachód. Ostatecznie zmieniono plany tak, żeby omijały tereny nad kopalnią i określono termin rozpoczęcia prac na lato 1914 roku.  Jak widać, świątniczanom perspektywa budowy kolei biegnącej przez Świątniki była wówczas bardzo bliska i realna.

W okresie międzywojennym władze ponownie zaczęły rozważać budowę sprawniejszej kolei łączącej Kraków i Zakopane. W drugiej połowie lat 30. przygotowano szczegółowe plany przebiegu, w tym dokumentacja techniczna przedstawiająca przebieg trasy na mapie wraz z parametrami łuków kołowych trasy oraz wykonano przekrój podłużny trasy (niweletę trasy) wraz z bilansem robót ziemnych, tj. określono w taki sposób wysokości punktów trasy, aby ilość potrzebnych wykopów był równy projektowanym nasypom.

Projekt trasy kolei żelaznych prawdopodobnie z ok. 1911 roku (fragm.)

Projekt trasy kolei żelaznych z ok. 1939 roku (fragm.) Własność autora.

Stacja „Świątniki Górne” miała być położona już na terenie Wrząsowic przy granicy ze Świątnikami, a dalsza trasa (kolor czerwony) miała biec równolegle do ulicy Krakowskiej i przecinać ul. Bruchnalskiego w pobliżu figury Matki Boskiej, potem w dół dolinami potoków po zachodniej części Wąwozu, pod Jamą i przecinać wschodnią część Madejek. Jak widać na mapie zaznaczono też kilka wcześniejszych rozwiązań, w tym trasę od Gwoźnicy przez Dział (ołówek)

Niweleta trasy

Niweleta trasy

Najciekawszą sprawą miał być liczący 480 metrów długości i 6 metrów wysokości tunel częściowo tnący garb, wzdłuż którego leży ulica Bruchnalskiego. Wyjaśnię jeszcze jak odczytać projekt niwelety (patrząc od góry):

  • Górny wykres: linia czarna – przebieg terenu, linia czerwona – przebieg wysokościowy trasy (niweleta), zakreskowano kredką kolorem żółtym wykopy a czerwonym wykopy.
  • Środkowy wykres – objętość w m3 wykopów i nasypów
  • Liczby pionowo – wysokości terenu (czarne), wysokości niwelety (czerwone)
  • Na czerwono w promilach ‰ podane nachylenie odcinków projektowanej trasy
  • Na czerwono przedstawiono schemat przebiegu poziomego trasy – proste (długość) i łuki kołowe (długość łuku i promień w metrach)
  • Kilometry i hektometry trasy. Kilometraż zaznaczony jest też na mapie z trasą (Świątniki Górne między 9 a 11 kilometrem trasy)

Mapa w dwóch częściach obejmuję obszar między Krakowem a Mszaną Dolną. Cała trasa miała przebiegać następująco: Kraków (właściwie Swoszowice lub Borek Fałęcki – mapa i profil w tej części został nadpalony) – Wróblowice – Wrząsowice – Świątniki Górne – Siepraw – Krzyszkowice – Polanka – Myślenice – Stróża – Pcim – Lubień – Kasinka Mała – Mszana Dolna. Łączna długość 45 km. Projektowana trasa była zatem krótsza o 11 km od projektu z 1909 roku. mapa została opracowana na kopii wojskowej mapy topograficznej z 1931 roku w skali 1:25000. W 1939 roku zakończono prace projektowe. Prawdopodobnie projekty te zostawili inżynierowie sprawdzający przebieg trasy w terenie, gdyż na jesień 1940 roku  zagraniczny inwestor zaplanował rozpoczęcie prac…

Kolej elektryczna Kraków – Zakopane, wyd. Wydawnictwo Towarzystwa Górskich Kolei Elektrycznych, Kraków 1939.

Między Krakowem a Myślenicami wciąż żyje wielu ludzi, dla których plany budowy kolei tym szlakiem nie wróżą szczęścia i powodzenia. Czyżby do trzech razy sztuka?

Bibliografia:

Linie kolejowe w Galicji, https://upadektechnikikrakowa.blogspot.com/

Reklamy
Komentarze
  1. Wrząsowianin pisze:

    Fantastyczna sprawa, dziękuję za artykuł. Wspomniał pan o planach wznowienia budowy linii przed niemiecką agresją w 1939. Podobno prace przygotowawcze były już nawet na dość zaawansowanym etapie.
    Na skysrapercity.com ktoś wrzucił schemat inwestycji z ’39: http://img263.imageshack.us/img263/8729/schemata.jpg
    Źródło rysunku: „Kolej elektryczna Kraków – Zakopane”, Wydawnictwo Towarzystwa Górskich Kolei Elektrycznych, Kraków 1939 (niestety, z tego co się orientuję, publikacja jest dziś słabo dostępna).

    Pozdrawiam.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s